Ο Γκέοργκ Ντένγκλερ, ο πρώην αστυνομικός που προτίμησε να βγάζει το ψωμί του ως ιδιωτικός ντετέκτιβ, αναλαμβάνει μια υπόθεση που θα τον οδηγήσει από τη Στουτγκάρδη στο Βερολίνο, στην Αθήνα… και στην καρδιά της ελληνικής κρίσης! Γιατί η  απαγωγή της νεαρής Άννας Χάρτμαν, της νεαρής και φιλόδοξης οικονομολόγου, αποδεικνύεται συνδεδεμένη με τις κινήσεις της τρόικας και τη «διάσωση» της Ελλάδας. 

Στη μεγαλύτερη ως τώρα υπόθεσή του, την ένατη της σειράς των αστυνομικών μπεστ σέλερ του Βόλφγκανγκ Σορλάου, ο Γκέοργκ Ντένγκλερ αντιμετωπίζει για πρώτη φορά τον κίνδυνο της αποτυχίας: Ποιος απήγαγε την όμορφη συνεργάτιδα του Υπουργείου Εξωτερικών; Τι σχέση είχε η Χάρτμαν με τη λεγόμενη «σωτηρία της Ελλάδας»; Ποιο μυστικό κρύβεται στο λάπτοπ της, που έχει εξαφανιστεί; Ξέρει η Χάρτμαν ποιοι τσέπωσαν στ’ αλήθεια τα πολλά δισεκατομμύρια που προορίζονταν για τη «σωτηρία της Ελλάδας»;

Παράλληλα με την ιστορία της εξαφάνισης της Άννας, ωστόσο, ο αναγνώστης παρακολουθεί την ιστορία του παππού της, που νεαρός αξιωματικός της Βέρμαχτ φτάνει στην Αθήνα και, από λάτρης του Χέλντερλιν, καταλήγει αδίστακτος εγκληματίας πολέμου, συνένοχος στην οργανωμένη ληστεία χρημάτων και πόρων από τις δυνάμεις Κατοχής ‒ και φονιάς στο Δίστομο.  

Ο Ντένγκλερ θα αναγκαστεί να καταδυθεί και στο σκοτεινό αυτό κεφάλαιο του παρελθόντος, αφού εκεί κρύβονται τα κλειδιά για την εξιχνίαση της υπόθεσης. Σ’ αυτή τη μεγαλύτερη απ’ όλες τις υποθέσεις του, βρίσκεται ξαφνικά στο στόχαστρο πανίσχυρων συμφερόντων… 

Σύμφωνα με τον Hegel, η σκέψη του Spinoza δεν είναι ακόμη αρκετά διαλεκτική. Και αν ήταν πάρα πολύ διαλεκτική; Ή, έστω, αν ήταν διαλεκτική με έναν τρόπο που δεν μπορούσε να αποδεχτεί ο Hegel; Η απάρνηση αυτής της διαλεκτικής –ας πούμε, για να μην χρονοτριβούμε, μιας διαλεκτικής χωρίς τελεολογία– στην οποία προβαίνει ο Hegel μέσω του Spinoza, είναι ο τρόπος με τον οποίο συναντά ένα αξεπέραστο εμπόδιο κατά την ανάπτυξη της δικής του σκέψης: πρόκειται για το εμπόδιο ενός λόγου για τον οποίο πρέπει να πούμε όχι ότι δεν είναι ακόμη εγελιανός, αλλά ότι δεν είναι ήδη πλέον.

Ο Hegel και ο Spinoza συναντήθηκαν, ακόμα και αν η συνάντησή τους πήρε, από την πλευρά του Hegel, τη μορφή μιας εκπληκτικής παρανόησης. Αν πράγματι ο Spinoza και ο Hegel δεν βαδίζουν στο ίδιο μονοπάτι, μαζί ή ο ένας πίσω από τον άλλον, από την άλλη είναι γεγονός ότι οι διαδρομές τους διασταυρώθηκαν, ότι κάποιες στιγμές πλησίασαν, για να απομακρυνθούν στη συνέχεια προς τελείως αντίθετες κατευθύνσεις. Από αυτήν την άποψη, αντί για μια σύγκριση μεταξύ συστημάτων, μια απόπειρα καταδικασμένη στην αποτυχία ή σε πολύ εύκολες επιτυχίες, είναι ίσως ενδιαφέρον να αναζητήσουμε ανάμεσα σε αυτές τις δύο φιλοσοφίες επιμέρους σημεία στα οποία τέμνονται. Διότι αυτά ακριβώς τα σημεία εξηγούν το αίσθημα παράξενης οικειότητας που βιώνει κάθε εγελιανός αναγνώστης του Spinoza και κάθε σπινοζιστής αναγνώστης του Hegel.

Στο κέντρο της Μασσαλίας εκτελείται με τρεις σφαίρες στο κεφάλι ο Ταρέκ Μπσαρανί. Ήταν διευθυντής της προεκλογικής εκστρατείας μιας νεαρής βουλευτίνας, ανερχόμενου άστρου του Εθνικού Κόμματος Γαλλίας. Στην άλλη άκρη της χώρας, ανακαλύπτονται μέσα στη λάσπη τα βασανισμένα πτώματα δύο κοριτσιών από την Ερυθραία. Δύο μεταναστριών που χάθηκαν στους δύσκολους δρόμους της προσφυγιάς.

Στηριγμένη στην πείρα της και σε μια μονιασμένη ομάδα συνεργατών, η αστυνόμος Αϊσά Σαντιά επιχειρεί να διαλευκάνει το φόνο της Μασσαλίας, ενώ στον Βορρά, σε περιοχές που έχει αφανίσει η κρίση, η υπαστυνόμος Καρόλ Βερμέρ, εύθραυστη και αποσταθεροποιημένη μπατσίνα, προσκρούει στη μοναξιά και στο ψέμα. Καθώς η εκλογική αναμέτρηση πλησιάζει, η πολιτική ένταση έρχεται να συσκοτίσει τα πράγματα...

Από τα ορυχεία του Πα ντε Καλαί στις καυτές πεδιάδες της Καμάργκ, ο συγγραφέας οικοδομεί ένα νουάρ μυθιστόρημα λυρικό, πολιτικό και κοινωνικό. Περιγράφει με σκληρά χρώματα μια χώρα στο χείλος της αβύσσου, μια χώρα σκοτεινή με φωτεινές, ενίοτε, πλευρές: τη Γαλλία.

Προλεγόμενα

«Δύσκολα θα μπορέσει κανείς να πιστέψει ότι το ψεύδος έχει μια ιστορία. Την ιστορία του ψεύδους ποιος θα τολμούσε να την αφηγηθεί; Και ποιος θα την υποσχόταν ως αληθινή ιστορία; Γιατί αν υποθέσουμε [...] ότι το ψεύδος έχει μια ιστορία, θα ήταν περαιτέρω αναγκαίο να μπορεί κανείς να την αφηγηθεί χωρίς να ψευδολογήσει.»

JACQUES DERRIDA

Στο βιβλίο δημοσιεύεται η διάλεξη του Ζακ Ντερριντά στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (1η Ιουλίου 1996), η οποία προβαίνει σε μια αποδομητική ανάγνωση των περί ψεύδους θεωριών του Πλάτωνος, του Αριστοτέλη, του Αυγουστίνου, του Μονταίνιου, του Ρουσσώ, του Καντ, του Νίτσε, του Φρόυντ, του Χάιντεγγερ, του Ώστιν, του Κοϋρέ και της Άρεντ.

Ο Ντερριντά τονίζει τα δύο παραδοσιακά αντιθετικά ζεύγη: αφ’ ενός την αλήθεια προς την πλάνη, την ανακρίβεια, αφ’ ετέρου την αληθολογία προς το ψεύδος ως ψευδολογία. Το πρώτο ζεύγος έχει γνωσιακό, επιστημολογικό, τουτέστιν εξωηθικό χαρακτήρα, ενώ το δεύτερο εγγράφεται στην ηθική. Το κλασικό ψεύδος για τον Ντερριντά είναι προθεσιακό ενέργημα: λέω ψέματα όταν έχω την πρόθεση να ψευδολογήσω, ακόμη και αν λέω την αλήθεια. Η ντερριντιανή αποδόμηση της έννοιας του ψεύδους, διακρίνοντας σταθερά το ψεύδος-ψευδολογία από την πλάνη, εστιάζει ακριβώς στη σχέση της ψευδοέπειας με την ηθική, το δίκαιο και την πολιτική, αλλά πρωτίστως εμμένει στο ότι δεν μπορούμε να αποδείξουμε πως ο ψευδόμενος λέει όντως ψέματα τη στιγμή που ψεύδεται, γιατί μπορεί να ισχυριστεί τουλάχιστον ότι έκανε λάθος, ότι δεν είχε την πρόθεση να ψευδολογήσει.
Η ηθική διάσταση του ψεύδους δηλώνεται μέσω του καθήκοντος να μην προσβάλουμε την αγία αλήθεια· εδώ η ψευδολογία συμπαρατάσσεται με την ψευδή υπόσχεση. Η δικαιική διάσταση του ψεύδους είναι εμφανής στη δικαστική τάξη υπό τη μορφή της ψευδομαρτυρίας και της επιορκίας, όπου η μαρτυρία δεν είναι απόδειξη. Τέλος, την πολιτική διάσταση του σύγχρονου ψεύδους ο Ντερριντά την εξετάζει αποδομώντας τις θέσεις αφ’ ενός του Αλεξάντρ Κοϋρέ (ψεύδος και ολοκληρωτισμός), αφ’ ετέρου της Χάννα Άρεντ (ψεύδος και πολιτική).

Υπάρχει ένας πολύ περιληπτικός τρόπος για να συνοψίσουμε το βασικό μήνυμα αυτής της μελέτης. Ο Μαρξ, στα ώριμα γραπτά του, υπογραμμίζει κάτι που απουσιάζει από όλες τις ετερόδοξες προσεγγίσεις του καπιταλισμού: τη σύλληψη της αξίας ως κοινωνικής σχέσης. Στο μαρξικό σύστημα οι έννοιες της αξίας, του χρήματος, του κεφαλαίου, της ιδεολογίας, της χρηματοπιστωτικής σφαίρας και της πάλης των τάξεων συνδέονται συστηματικά μεταξύ τους. Σε γενικές γραμμές, αυτός ακριβώς ήταν ο στόχος της έρευνας του παρόντος βιβλίου.

Από αυτή την άποψη, το χρέος ως κοινωνική κατηγορία υπάγεται στην έννοια του κεφαλαίου. Έχουμε εδώ μια σημαντική εννοιολόγηση με πολλές και κρίσιμες συνέπειες για την κατανόηση του καπιταλισμού. Η πιο συγκεκριμένη μορφή του κεφαλαίου ήταν πάντα ένας χρηματοπιστωτικός τίτλος συνδεδεμένος με μια υποχρέωση. Επομένως, το χρέος έχει κεντρική σημασία και αυτό όχι μόνο επειδή η δημιουργία του διέπεται από τη δυναμική του κεφαλαίου. Σ’ ένα αφηρημένο επίπεδο, το κεφάλαιο περιλαμβάνει τη σχέση δανειστή-οφειλέτη και προσλαμβάνει τη μορφή ενός χρηματοπιστωτικού τίτλου.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι σύνολα συναλλαγών που διαμεσολαβούν τη φετιχιστική πραγμοποίηση και εμπορευματοποίηση των σχέσεων εξουσίας. Δεν αποτελούν το «θηρίο της κερδοσκοπίας», αλλά την αναγκαία προϋπόθεση για την οργάνωση της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Εδώ ακριβώς εισάγεται η προβληματική του κινδύνου και η έννοια της κυβερνησιμότητας.

Η χρηματοπιστωτική σφαίρα και η «διαχείριση κινδύνου», σε συνδυασμό με έναν ορισμένο τρόπο χρηματοδότησης, καθίστανται μια τεχνολογία εξουσίας, η οποία διασφαλίζει την αναπαραγωγή των καπιταλιστικών σχέσεων εξουσίας.

Για τον λόγο αυτό, η αμφισβήτηση της «χρηματιστικοποίησης» δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο ως αμφισβήτηση του καπιταλισμού.

Εξώφυλλο: Κυριακή Μαυρογεώργη

Η πόλη ως τόπος των κοινών

Έχουν γίνει άραγε οι σύγχρονες πόλεις κανάλια και εργαλεία μιας κυριαρχικής διευθέτησης των σχέσεων εξουσίας, εστιασμένης στην απόσπαση κέρδους από κάθε δραστηριότητα που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της αστικής ζωής; Μήπως ο εξοντωτικός καπιταλισμός στη σημερινή νεοφιλελεύθερη ή ακόμα και μετά-νεοφιλελεύθερη φάση του εκμεταλλεύεται τις πόλεις και η ζωή στην πόλη απλώς αντανακλά αυτή τη διαδικασία; Υπάρχουν δυνατότητες αντίστασης και δημιουργικές εναλλακτικές που πηγαίνουν πέρα από τις σύγχρονες μορφές κυριαρχίας στις σημερινές πόλεις;
Το μοίρασμα (commoning), ένας σχετικά νέος όρος, έχει έναν ρόλο να διαδραματίσει σε μια τέτοια προοπτική. Το βιβλίο αυτό αποπειράται να μελετήσει το νόημα και την παραγωγή χώρων του μοιράσματος στα συμφραζόμενα του σημερινού αστικοποιημένου κόσμου. Νοούμενοι ως χώροι διακριτοί, τόσο έναντι των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών χώρων, οι «κοινοί χώροι» («common spaces») αναδύονται στη σύγχρονη μεγαλούπολη ως χώροι ανοιχτοί στη δημόσια χρήση· στους χώρους αυτούς οι κανόνες και οι τρόποι χρήσης δεν εξαρτώνται και δεν ελέγχονται από κάποια υπερισχύουσα αρχή, αλλά μέσα από πρακτικές του μοιράσματος, πρακτικές που ορίζουν και παράγουν αγαθά και υπηρεσίες που μοιράζονται.
Όμως οι πρακτικές του μοιράσματος δεν παράγουν και δεν διανέμουν απλώς αγαθά: ενθαρρύνουν δημιουργικές συναντήσεις, αναδεικνύουν αξίες που μοιράζονται όσοι και όσες συμμετέχουν σε διαδικασίες του μοιράσματος και δημιουργούν νέες μορφές κοινωνικής ζωής, μορφές ζωής-από-κοινού, εγκαθιδρύοντας κοινωνικές σχέσεις που ξεπερνούν όρια επιβεβλημένα από τα κυρίαρχα πρότυπα κοινωνικότητας.

Η βουλευτής Αγγέλικα Σαίλκοπφ πεθαίνει μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, τη στιγμή ακριβώς που ανεβαίνει στο βήμα της Βουλής. Η γιαγιά της, όμως, δεν πιστεύει οτι ο θάνατός της οφείλεται σε φυσικά αίτια. Αναθέτει στον ιδιωτικό ντετέκτιβ Γκέοργκ Ντένγκλερ να ερευνήσει την υπόθεση. Ο Ντένγκλερ είναι έτοιμος να κλείσει το θέμα, όταν ένα πληρωμένος δολοφόνος τον βάζει στο στόχαστρο - και ξαφνικά ο Ντένγκλερ βρίσκεται μπλεγμένος σε μια παγκόσμια σύγκρουση με διακύβευμα τον πολυτιμότερο από τους ζωτικούς πόρους του πλανήτη: το νερό. Χωρίς νερό δεν υπάρχει ζωή. Αλλά τι γίνεται, όταν το νερό ιδιωτικοποιείται;

Με τα Ξένα νερά ο Βόλφγκανγκ Σόρλάου καταφέρνει να είναι πιο επίκαιρος παρά ποτέ: στις μέρες μας οι προσπάθειες του ιδιωτικού τομέα να βάλει χέρι στην υδροδότηση μεγάλων πόλεων έχουν ενταθεί και ο κίνδυνος είναι πια  ορατός και χειροπιαστός. Περιγράφει με τόσο ρεαλισμό και ακρίβεια την αδίστακτη διαφθορά της διεθνούς κερδοσκοπίας, ώστε δυσκολεύεται κανείς να θεωρήσει το βιβλίο λογοτεχνικό έργο. Η πλοκή του είναι τόσο επίκαιρη και τόσο τρομακτική, που ακόμα κι ένας συγγραφέας σαν τον Σόρλάου θα δυσκολευόταν να την επινοήσει.

Δύο μεγάλες νουβέλες, επικεντρωμένες στην ίδια θεματική: το καταραμένο αντικείμενο.

Στην πρώτη, μια κάμερα. Όποιος καταγραφεί από το φακό της δεν θα αργήσει να συναντήσει το θάνατο. Από αυτό το χειμερινό οδοιπορικό του ήρωα στη θαλασσοδαρμένη, ανεμοδαρμένη και μυστικοπαθή Βρετάνη, καθώς και από την καταβύθισή του στη μικρή, κλειστή και παραδοσιολάγνο κοινωνία αυτής της τουριστικής περιοχής με τα βαθιά κρυμμένα μυστικά, αλώβητα θα παραμείνουν μονάχα τα πανέμορφα άγρια τοπία που περιγράφονται με μεγάλη γλαφυρότητα από τον Ντενένξ.

Στη δεύτερη, ένα βιβλίο, και κυρίως η ιδιόχειρη αφιέρωσή του από τον διάσημο (για άλλους διαβόητο) συγγραφέα του –«Στη Φιόνα που ξέρει ότι δεν πρέπει να αναζητάς την παραμικρή δικαιολογία, ότι πρέπει να προτιμάς να αντιμετωπίζεις το πεπρωμένο σου αποδεχόμενος το γεγονός ότι θα πληρώσεις το τίμημα»–, γίνεται η αφορμή για να έρθουν αντιμέτωποι με το θάνατο όλοι όσοι το πιάσουν στα χέρια τους. Όλα αυτά με φόντο τις ριζοσπαστικοποιημένες ομάδες του φοιτητικού κινήματος, τη μεγάλη απόδραση και τον φλογερό, απόλυτο έρωτα για έναν πραγματικά ασυνήθιστο τύπο μοιραίας γυναίκας.